BOS+ heeft voor het CAR Glorieux een traject op maat uitgewerkt om samen met de kinderen, hun ouders en alle therapeuten de invulling van tuin te ontdekken tot en met de aanplanting die ze samen hebben uitgevoerd.

Er werd hier vertrokken van een matig verstoord nieuwbouwterrein in een sterk stedelijke omgeving aansluitend bij bestaande groene ruimte met klassiek tuinbeheer en kort gemaaid gras.

BOS+ is in de aanpak stapsgewijs tewerk gegaan in volgende fasen die ongeveer een jaar in beslag hebben genomen rekening houdend met het plantseizoen:

• beschrijving van het perceel, start voorjaar 2024;
• participatiefase, lente 2024;
• ontwerpfase, lente-zomer 2024;
• aanplant, najaar 2024.

In de participatiefase werd gebruik gemaakt van de Picto Play tool. Dit is een tool die zowel in digitale als analoge vorm is te gebruiken om kinderen op een creatieve manier inspraak te geven bij de inrichting van een speelse publieke ruimte. De tool is ontwikkeld door Kind & Samenleving en uitgebreid onderbouwd en getest.

Via een workshop met de kinderen en bevragingen van ouders en therapeuten werden de wensen van de toekomstige gebruikers in kaart gebracht. Ook specifieke eisen bijvoorbeeld in functie van de therapie, visuele buffer werden gedetecteerd.

Bevindingen uit deze participatiefase werden vertaald in een praatplan (voorontwerp - download). Na enkele feedbackrondes vooral met de therapeuten, is een definitief ontwerp opgemaakt (zie download). Dat ontwerp is door de landschapsarchitecte in onze ploeg onderzoekers van HOGENT getoetst op kwaliteiten zoals biodiversiteits- en klimaatvriendelijkheid, toegankelijkheid, veiligheid, verblijfsvriendelijkheid, rustgevend en activerend karakter, sociaal verbindend, toekomstbestendig en sociaal duurzaam. Deze ontwerpkwaliteiten worden verder uitgewerkt aan de hand van de ervaringen in de pilootprojecten en diepgaander beschreven op deze website onder het deel "Aan de slag".

Het ontwerp is vervolgens uitgewerkt in een beplantingsplan en soortenlijst, rekening houdend met streekeigen soorten en aangepast aan de locatie.

Elke bevraging, plan en soortenlijst is uitvoerig gedocumenteerd en gebundeld is een inspiratiemap voor de opdrachtgever, CAR Glorieux.

Ondertussen is de ongeveer 1500 m² aan buitenruimte in het najaar van 2024 aangeplant. Hiervoor is een plantmoment samen met de kinderen doorgegaan. Met ondersteuning van de aannemers zijn er bomen, fruitbomen, snoephaag, klimplanten, vaste planten border, inheemse heg, bloemrijk graslandje en kruidenrijk gazon, takkenwal aangelegd. 

Er is zoveel als mogelijk geplant met inheemse en streekeigen beplanting. In de vast planten border is er hier en daar gemengd met niet-inheems materiaal. Struiken en bomen hebben, waar mogelijk, het label ‘Plant van hier’.

Om de biodiversiteit optimaal te bevorderen, is er niet bemest en er zijn geen pesticiden gebruikt om het terrein plantklaar te maken.
Voor het bloemrijk grasland zijn er voorafgaand bodemstalen genomen om het juiste zadenmengsel en beheer te bepalen. De zone is manueel onkruid vrij gemaakt.

In de tuin zijn verschillende spel- en belevingselementen geplaatst die aan de hand van het participatieproces werden geselecteerd. Het gaat om volgende elementen:

• wilgentunnel
• takkenwal uit Robina palen
• vlinderhotel
• moestuinbakken
• nestkasten
• insectenhotel
• zitbank
• picknickbank
• klauterparcours
• blotevoetenpad
• waterelement met buitenkeuken

Het zijn uitnodigende elementen geworden voorzien om het inbouwen van natuur in de therapie te vergemakkelijken.

De werken zijn uitgevoerd door lokale tuinaannemers met expertise in natuurinclusief werken en natuurlijk spelen.

Ondertussen zijn alle speeltoestellen en het terrein aan een wettelijke inspectie onderworpen en gekeurd.

BOS+ heeft de opdrachtgever en uitvoerders begeleid doorheen het stappenplan, de prijsvragen, de selectie en de uitvoering, altijd in nauwe samenwerking en intensief overleg met de directeur van het CAR Ronse.

De aanplantingen op het terrein vonden plaats in het najaar van 2024, een uitzonderlijk nat seizoen. De planten moesten zich vestigen in een volledig verzadigde bodem. Begin 2025 volgde daarop een langdurige droge periode. Dit had tot gevolg dat het jonge plantsoen plaatselijk niet aansloeg. Tijdens het daaropvolgende plantseizoen werd dit gecorrigeerd door struiken te vervangen. Dergelijke weersomstandigheden zullen zich in de toekomst vermoedelijk steeds vaker voordoen.

De tuin onderscheidt zich door zijn biodiverse karakter. Voor veel mensen oogt dit al snel wat rommelig, maar voor insecten en ander klein leven is het een bijzonder waardevolle omgeving. Dit vraagt om een andere onderhoudsaanpak dan bij een klassieke tuin. Wekelijkse maaibeurten zijn hier niet nodig en zelfs ongewenst.

De uitgangssituatie was echter van die aard dat er sprake was van sterke opslag van onder meer Melde (zie foto's van de beginsituatie). Dergelijke kruiden krijgen in nieuw plantsoen vaak de overhand wanneer er nog veel zaden in de bodem aanwezig zijn. Dat was hier duidelijk het geval. Een oplossing kan zijn om eerst te werken met een vals zaaibed.

Een vals zaaibed is een techniek die wordt gebruikt om kruiden te bestrijden voordat je daadwerkelijk gaat zaaien. Hierbij wordt de grond voorbereid alsof je gaat zaaien, maar in plaats van zaden van gewassen, laat je de aanwezige kruidzaden kiemen. Zodra het kruid is opgekomen, verwijder je het door te schoffelen of handmatig uit te trekken. Omdat het zaaibed doelbewust wordt aangelegd zonder in te zaaien, worden de ongewenste kruiden als het ware misleid. Vandaar de benaming ‘vals’ zaaibed. Deze techniek wordt toegepast in de akker- en groenteteelt. Pas wanneer de bodem voldoende is uitgeput, wordt overgegaan tot de definitieve aanleg. Het is een methode die geduld vraagt, wat niet altijd evident is, zeker niet bij een tuin rond een nieuwbouw waar men ongeduldig wacht om naar buiten te kunnen! Toch levert deze aanpak op langere termijn een aanzienlijke vermindering van het onderhoud op, met name door minder selectief schoffelwerk achteraf.

Ook een biodiverse tuin vraagt onderhoud, zeker in de beginfase. Omdat het om een andere, meer extensieve vorm van onderhoud gaat, is het niet altijd eenvoudig om hiervoor geschikt personeel te vinden. Vaak zijn dergelijke profielen schaars of beschikken ze over een overvolle agenda. Dat is het geval bij vele sociale werkplaatsen met een aanbod aan extensief groenbeheer. Het omscholen van eigen personeel is wenselijk, maar niet altijd onmiddellijk haalbaar. Ook hier was dit een zoektocht, die uiteindelijk resulteerde in de samenwerking met een tuinman met een uitgesproken passie voor meer leven in de tuin. Hij komt nu op regelmatige basis langs.

Multifunctioneel groenbeheer is één van de thema's die we als noden hebben gedetecteerd bij de verschillende pilootprojecten. Nadenken over beheer start al van bij de visie en planning. Bijvoorbeeld budget voorzien om na de inrichting het beheer te starten, is een factor die best van bij de start wordt meegenomen. Kennisopbouw is een ander thema waar nog veel winst te halen valt. Onderwijs en curricula, vakorganisaties, opleidingscentra... besteden meer en meer aandacht aan biodiversiteit in tuinaanleg en -beheer. In dit project bouwen we daar aan mee door bijvoorbeeld een biodiversiteitstool te ontwikkelen: zie deel stappenplan <nog link voorzien>.

Omdat er regelmatig opmerkingen kwamen over het uitzicht en de aanwezigheid van kruiden in het eerste seizoen na de aanleg, koos CAR Glorieux ervoor om actief te communiceren over de tuin en het belang van biodiversiteit. Het blijft afwachten of dit bijdraagt aan meer begrip bij passanten wanneer de vegetatie tijdelijk uitbundiger is. Duidelijke communicatie en betrokkenheid zijn in elk geval essentieel om het draagvlak te vergroten.

Ondertussen zaten ze bij BOS+ niet stil. De ergotherapeute met aanvullende opleidingen tuintherapie en werken met kinderen en jongeren met leer- en ontwikkelingsproblematiek, ontwikkelde een vorming voor de therapeuten van CAR Glorieux, specifiek op maat van hun doelgroep. 

De vorming focust op natuurgebaseerde therapie (Nature-Based Therapy / NBT) en hoe therapeuten van het CAR deze aanpak kunnen inzetten binnen hun eigen discipline (kine, logo, ergo, psycho).

In de vorming werden een aantal activiteiten aangeboden om op laagdrempelige manier kinderen in verbinding te brengen met zichzelf, elkaar en de natuur. Creatieve en speelse methodieken werden geïntegreerd. Therapeuten bedachten zelf activiteiten op maat van een eigen casus (kind + diagnose + doelen). Nadien stelden ze hun ideeën kort voor. Ze werden aangemoedigd hun ideeën te bundelen en voor anderen intern ter beschikking te stellen.
Ons onderzoeksteam, UA en HOGENT, liep mee in de workshop en de voorbereidingen en gaven hun feedback op het theoretische luik en de wetenschappelijke onderbouwing.

Tot nog toe werd er al info verzameld, maar nog geen nieuw aanbod ontwikkeld door de therapeuten. Op 23 juni 2026 is een volgende workshop met de therapeuten gepland. In samenwerking met de studenten ergotherapie van HOGENT wordt er nagedacht over nieuw materiaal.

Ter inspiratie: 

• In een eerder traject ontwikkelde BOS+ wandelateliers voor jongeren met een psychische kwetsbaarheid. Het tweejarige project resulteerde in een ervaringsboekje voor jongeren en een handboek voor begeleiders. Beide zijn op te halen: hier.
• Bijgevoegd een presentatie van onze onderzoekers van HOGENT uit een eerder traject. Geeft een mooie samenvatting van inzet en natuur met verwijzing naar diverse bronnen. Zie bij downloads: hier.