Voortgang

Op 7 januari 2025 kwamen alle projectleiders van de pilootprojecten weer samen in de kantoren van de Koning Boudewijnstichting in Brussel. We bespraken de recente plaatsbezoeken en presenteerden de verzamelde antwoorden op het behoeftenonderzoek. We probeerden gemeenschappelijke punten te vinden en organiseerden een uitgebreid feedbackmoment. Er werd ook al een beknopt overzicht gegeven van tools die we willen inzetten en een eerste inschatting van hun bruikbaarheid. Het onderzoeksteam bekijkt welke tools waar getest kunnen worden. De volgende bijeenkomst is gepland in Ronse, bij CAR Glorieux op 15 mei 2025.

Tijdens de eerste bijeenkomst van de klankbordgroep werd het project "Natuur op wandelafstand" voorgesteld. De rol van de klankbordgroep werd besproken:

• feedback geven op de voortgang, het stappenplan en de tools;
• aanvullen met eigen expertise van de klankbordgroepleden;
• uitwisselen over het onderwerp zorgnatuurinterventie onder elkaar;
• helpen de resultaten uit te dragen naar de achterban.

Er volgende een interessante feedback over verschillende aspecten van het onderzoek en het project. De volgende onderwerpen werden benadrukt:

• betrokkenheid van belanghebbenden;
• ontwerpend onderzoek en iteratie om te verbeteren;
• aandacht voor aanleg, duurzaam onderhoud en beheer en structurele verankering;
• de One Health-aanpak;
• brede toepasbaarheid, niet alleen in de zorg maar ook bij lokale besturen en in opleidingen hoger onderwijs;
• inspiratie en kennisdeling over het muurtje heen;
• vorm, presentatie en goede voorbeelden;
• impact door wetenschappelijk bewijs;
• aansluitende thema's zoals inzet van dieren in de zorg en dierenwelzijn.

De volgende bijeenkomst is op 21 mei 2025.

Partners delen ervaringen en uitdagingen tijdens derde intervisie Natuur op Wandelafstand

Op 15 mei 2025 kwamen de partners van Natuur op Wandelafstand samen in CAR Glorieux voor een derde intervisiemoment. Centraal stonden de ervaringen van de pilootprojecten, de uitdagingen die zij onderweg tegenkomen en de manieren waarop we van elkaar kunnen leren.

Tijdens een open uitwisseling brachten de deelnemers vraagstukken naar voren rond duurzame verankering, samenwerking met zorgprofessionals, timing, draagvlak en de praktische realisatie van hun projecten. Ondanks de verschillende contexten bleken veel uitdagingen herkenbaar. Zo werd gesproken over het creëren van voldoende intern draagvlak, het garanderen van continuïteit op lange termijn, het betrekken van vrijwilligers en buurtbewoners en het vinden van een evenwicht tussen ambities en beschikbare middelen.

Een inspirerend onderdeel van de dag was de presentatie door An De Schrijver (HOGENT) over de projectmascottes en biodiversiteit. Daarbij werd benadrukt hoe natuurbeleving en educatie kunnen bijdragen aan meer betrokkenheid bij biodiversiteit. De mascottes worden ingezet als laagdrempelige ambassadeurs om mensen te laten kennismaken met de natuur in hun directe omgeving en hen er de gezondheidsvoordelen te laten van ondervinden.

Het onderzoeksteam ging in gesprek met de deelnemers over een biodiversiteitstool en een methodologisch kwaliteitskader. Dit kader moet zorg- en welzijnsorganisaties in de toekomst ondersteunen bij het ontwikkelen van biodiverse en beleefbare buitenruimtes. De inzichten uit de pilootprojecten vormen daarbij een belangrijke bouwsteen.

De intervisie bevestigde opnieuw de kracht van kennisdeling binnen het netwerk. Door ervaringen, vragen en oplossingen met elkaar uit te wisselen, versterken de partners niet alleen hun eigen project, maar dragen ze ook bij aan de ontwikkeling van praktische handvatten voor andere organisaties die natuur en gezondheid dichter bij elkaar willen brengen.

De Green Deal Duurzame Zorg is een breed engagement van de zorg- en welzijnssector om haar ecologische voetafdruk te verkleinen. Op 20 mei 2025 organiseerde het Vlaamse Departement Zorg de tweede verjaardag van de huidige Green Deal (2023-2026).

Tijdens deze bijeenkomst stonden onder meer zorgnatuur en gezondheidsbevordering op de agenda. Er werd stilgestaan bij de rol van natuur in zorgomgevingen, niet langer als louter decor, maar als een actieve bondgenoot voor herstel, gezondheid en welzijn, weliswaar benaderd nog voornamelijk vanuit een menselijk perspectief.

De deelnemers konden deelnemen aan verschillende workshops. Een van deze workshops werd verzorgd vanuit het project Natuur op Wandelafstand. Daarbij werden de resultaten van de nodenbevraging uit het project teruggekoppeld en besproken met de deelnemers. De uitwisseling leverde bijkomende inzichten op voor de verdere ontwikkeling van instrumenten en ondersteuning rond natuur en gezondheid in de zorgsector.

Klankbordgroep Natuur op Wandelafstand denkt mee over natuur, gezondheid en biodiversiteit

Op 21 mei 2025 kwam de klankbordgroep van Natuur op Wandelafstand samen om feedback te geven op verschillende bouwstenen van het project. Vertegenwoordigers uit de zorg-, natuur-, onderzoeks- en welzijnssector gingen in gesprek over de relatie tussen natuur, gezondheid en biodiversiteit.

Tijdens een eerste uitwisseling rond het One Health-principe en het natuurinteractiemodel van Hartig werd benadrukt dat natuur een belangrijke rol kan spelen in gezondheid en welzijn. De deelnemers onderstreepten het belang van kwalitatieve buitenruimtes, participatie van gebruikers en samenwerking met lokale partners. Ook de betrokkenheid van studenten en toekomstige professionals werd naar voren geschoven als een nog nader te verkennen interessante piste.

Vervolgens gingen de deelnemers in gesprek over de ontwikkeling van mascottes voor biodiversiteit en een biodiversiteitstool. De mascottes werden positief onthaald als een toegankelijk middel om mensen te betrekken bij biodiversiteit en een verhaal te vertellen over de natuur in hun omgeving. Voor de biodiversiteitstool werd gepleit voor een visuele, gebruiksvriendelijke aanpak die rekening houdt met verschillende doelgroepen, contexten en vormen van natuurbeleving.

Ook het methodologisch kader van Natuur op Wandelafstand werd besproken. De klankbordgroep benadrukte het belang van lokale verankering, draagvlak binnen organisaties, samenwerking met de buurt en een sterke koppeling tussen natuur, zorgactiviteiten en welzijn. Inspirerende voorbeelden, eenvoudige evaluatiemethoden en aandacht voor implementatie werden daarbij als belangrijke succesfactoren benoemd.

De bijeenkomst leverde waardevolle aanbevelingen op voor de verdere ontwikkeling van het project. Een belangrijke rode draad was dat er meer natuur dichtbij de mens toegankelijk moet zijn voor iedereen, zeker voor mensen zonder eigen tuin of buitenruimte. Daarnaast werd gewezen op het belang van esthetiek, natuurbeleving en zelfs eetbaar groen als manier om mensen sterker te verbinden met natuur, gezondheid en welzijn.

Intervisie Natuur op Wandelafstand: biodiversiteit, zorg en samenwerking centraal

Op 16 oktober 2025 kwamen de partners van Natuur op Wandelafstand samen op de campus van HOGENT voor een nieuwe intervisie. De pilootprojecten deelden de voortgang van hun trajecten en wisselden ervaringen uit over het creëren van biodiverse en beleefbare buitenruimtes in zorg- en welzijnscontexten.

Een belangrijk gespreksonderwerp waren de mascottes die binnen de verschillende projecten worden ingezet als ambassadeurs voor biodiversiteit. De deelnemers bespraken hoe plantend en dierenverhalen kunnen helpen om bewoners, medewerkers en bezoekers op een toegankelijke manier kennis te laten maken met biodiversiteit en natuurbeheer. Daarbij werd benadrukt dat de mascotte niet het einddoel is, maar een middel om een breder verhaal over natuur, soortenrijkdom en zorg te vertellen. Regionale landschappen Schelde - Durme en Voorkempen brachten inspirerende praktijkvoorbeelden over hoe zij lokale besturen en zorgvoorzieningen ontzorgen bij het realiseren van hun groene buitenruimte.

Daarnaast werd uitgebreid stilgestaan bij de uitdagingen waarmee de projecten worden geconfronteerd. Thema's zoals het creëren van draagvlak, het duurzaam verankeren van de initiatieven, het betrekken van medewerkers en het meten van effecten kwamen aan bod. De deelnemers wisselden ideeën uit over hoe natuur en buitenruimtes beter geïntegreerd kunnen worden in de dagelijkse werking van zorgorganisaties.

Tijdens een terreinbezoek aan HOGENT kreeg de groep inzicht in hoe een campus stap voor stap kan evolueren naar een groene, biodiverse en zorgzame omgeving. Graslandbeheer vormde daarbij het thema. Ook de rol van communicatie, samenwerking en langetermijnvisie werd daarbij onderstreept.

De intervisie leverde opnieuw waardevolle inspiratie en concrete handvatten op. De uitwisseling bevestigde dat het realiseren van natuur op wandelafstand niet alleen gaat over aanleg en inrichting, maar evenzeer over samenwerking, leren van elkaar en het stap voor stap verankeren van natuur in de dagelijkse praktijk van zorg en welzijn.

Natuur als bondgenoot en de prijs van het nietsdoen: inspirerende momenten uit de klankbordgroep Natuur op wandelafstand.

Wat stond er op het programma?

Op 27 januari kwam de klankbordgroep van NoWa opnieuw samen. Deelnemers kregen een overzicht van wat er achter de schermen beweegt: hoe ver staan de vijf proefprojecten met hun aanleg van natuur, en hoe evolueren de praktische tools: biodiverse graslandtool, ontwerpscreeningtool, methodologisch kader zorgnatuurinterventie, tool (zorg)groenactiviteiten, mascotte-tool. Elk van deze tools speelt in op de noden van lokale vergroeningsprojecten die kwaliteit beogen. De onderzoekers onderbouwen en testen de tools in de proeftuinen.

Onderzoeker Leo De Nocker (VITO) nam ons mee in de wereld van effectmeting van natuurinterventies. Hij toonde via epidemiologische studies hoe natuur bijdraagt aan welzijn én welke economische meerwaarde dat oplevert. Zijn presentatie was een primeur. De onderzoeksresultaten van dit diepgaande onderzoek, in opdracht van het departement Zorg, worden pas de volgende weken gepubliceerd. Een eerste deel van de studie inclusief met leuke factsheets, is al te lezen op Rapport: Effecten van natuurblootstelling, natuurcontact, natuurbeleving en natuurverbondenheid op gezondheid bij kinderen en jongeren. | Departement Zorg

Dit onderzoek bevestigt de inzichten die bij Natuur en Bos worden gevolgd en uitgewerkt in de proeftuinen.

Tijdens deze sessie verkenden we ook het voorbeeld van onze proeftuin in CAR Glorieux, Ronse. Anneleen Van de Putte (CAR Glorieux) bracht een inspirerende inkijk in hun realisatie. Haar voorbeeldproject toont hoe je de One Health‑benadering concreet kunt maken in de dagelijkse praktijk: een wilde tuin op een stedelijke ziekenhuissite waar kinderen buiten kunnen en ervaringen opdoen in de natuur.

Tijdens twee rondes in break‑outgroepen dachten de deelnemers samen na over belangrijke vragen zoals:

• Welke barrières staan een betere integratie van natuur & gezondheid nog in de weg?
• Hoe kunnen beleid, zorg en natuursector beter op elkaar aansluiten?
• Welke rol kan elke stakeholder opnemen in dit verhaal?

Er kwamen boeiende perspectieven naar voren rond o.a. culturele mindset, kennisdeling, ondersteuning, governance en het belang van duidelijke tools en normeringen.

En hoe gaat het verder?

Aan het einde van de sessie blikten we vooruit naar:

• de intervisie met de proeftuinen op 5 maart in Mechelen,
• een zomeractiviteit (o.a. terreinbezoeken worden onderzocht),
• én de studiedag in 2027.

Deelnemers gaven bij de check‑out aan dat deze klankbordgroep waardevol is en dat de kruisbestuiving tussen sectoren motiveert om verder mee te bouwen aan wederzijdse beleidsintegratie van natuur en gezondheid.

Op 5 maart 2026 trokken we met de vijf pilootprojecten van Natuur op wandelafstand naar Mechelen voor deze vijfde intervisie. Het was zo’n dag waarop alles mooi samenvalt: inhoud, inspiratie, uitwisseling én wat frisse buitenlucht van een prille lente. Een treinvertraging in de ochtend test alweer onze flexibiliteit en ons relativeringsvermogen.

We werkten rond hoe je natuur, therapie en toegankelijkheid op een doordachte manier met elkaar verweeft. We lieten ons prikkelen door historische ecologie, doken in de mogelijkheden van tuintherapie en gingen samen op pad om te zien hoe het elders wordt aangepakt en uitdraait.
Net die mix van kijken, denken, doen en delen maakte de dag zo waardevol.
Van ontwerpvragen tot activiteiten, van soortenkennis tot zorgcontext — alles kwam samen.
De proeftuinen zetten elke dag stappen richting biodiverse, klimaatadaptieve én mensgerichte zorgomgevingen. Fijn om te zien hoe iedereen elkaar helpt groeien.

Op de agenda:

• oefening rond ontwerpkwaliteiten - Leen Vanthuyne, HOGENT
• intervisie: stand van zaken projectverloop in elk pilootproject en wat leren we van elkaar
• inspiratiesessie over natuuramnesie - Guido Tack, expert onroerend erfgoed
• terreinbezoek olv Maud Willemen, Regionaal landschap Rivierenland en Borgenstein vzw - fietstocht naar Borgensteinpark
• oefening rond natuur en therapie, onderbouwing activiteiten - Catherine De Vos, HOGENT en Ben Delbaere, UA
• inspiratiesessie over tuintherapie - Johan Lemmens, PXL

Op naar de volgende intervisie in juni!